Βιβλία παραλίας (Τι εννοεί ο ποιητής;)

Part 1: Μία πρώτη προσέγγιση

Άλλη μία φορά να ακούσω την κουταμάρα «βιβλία παραλίας» και θα κρεμαστώ από το ταβάνι με σελιδοδείχτες. Με την ίδια λογική θα έπρεπε να υπάρχουν βιβλία κάμπου, βουνού, πεδιάδας, οροσειράς, και άλλων εδαφικών μορφολογιών. Να υποθέσω πως αν κάποιος αποφασίσει να διαβάσει Βίους Αγίων σε κάποια πλαζ θα συλληφθεί από την ΑΛΠ (Αστυνομία Λογοτεχνίας της Παραλίας) και θα οδηγηθεί στο τμήμα για ειδεχθές έγκλημα;
Ή μήπως τα καλοκαίρια μεταδίδεται κάποια νόσος κατά την οποία όλοι οι αναγνώστες απαρνούνται τις προτιμήσεις τους και μπαίνουν σε βιβλιοπωλεία αναζητώντας αναγνώσματα που να ταιριάζουν με το χρώμα του μαγιώ τους;
«Κάτι με πουά εξώφυλλο έχετε;»
Καταλήγω: Προσωπικά δεν διαχωρίζω τα βιβλία ανάλογα με τις εποχές, τις καιρικές συνθήκες, την θερμοκρασία εδάφους και την τοποθεσία που θα διαβαστούν. Διαβάζω τα πάντα, παντού και νομίζω πως τελικά όλοι αυτό κάνουν. Η μοναδική ίσως ιδιοτροπία που έχω επιλέγοντας ένα βιβλίο που θα με βολεύει στην ξαπλώστρα είναι να μην είναι τεραστίων διαστάσεων. Τα ογκώδη τα αφήνω για το σπίτι. Το να κρατάς ένα βιβλίο χιλίων σελίδων ξαπλωμένος ανάσκελα και να φτιάχνεις τρικέφαλο, «κάτσε κάτω από τη μπάρα», δεν είναι και ό,τι πιο βολικό αλλά γούστα είναι αυτά. (Είναι και το πώς το κρατάει καθένας το βιβλίο του τον Ιούλιο!)

Part 2: Προαιρετικό

Εδώ είναι μερικά από τα βιβλία που πρόλαβα να διαβάσω το καλοκαίρι. Και λέω πρόλαβα, επειδή ο ήλιος ήταν υπέροχος, η θάλασσα παράδεισος και οι Amstel παγωμένες.
Οι Amstel έκαναν ένα μικρό διάλειμμα για να προστεθούν 2-3 Erdinger, κάποια μπύρα με γεύση καρύδα της οποίας το όνομα μου διαφεύγει, (οι υπόλοιποι την βρήκαν χάλια, εμένα πάλι μία χαρά μου φάνηκε), και μία Asahi σε Ασιατικό που έμοιαζε με αφρώδη οίνο και μηλόπιτα-ίσως και να είχα πάθει γευστικό Vertigo, δεν παίρνω κι όρκο- και της οποίας μία φωτό βάζω στο τέλος. Τέλος με τα σιτηρά. Του χρόνου πάλι. Για αδιευκρίνιστο λόγο τις υπόλοιπες εποχές μπορώ να πιω μόνο καφέδες.
Περιλήψεις των βιβλίων και περισσότερα στοιχεία αναζητήστε στο Google. Εδώ θα το παλέψω με δικά μου λόγια και θα σας υπενθυμίσω πως δεν είμαι κριτικός λογοτεχνίας και πως δεν φιλοδοξώ να γίνω ούτε όταν μεγαλώσω.


ΟΡΛΑΝΤΟ-Βιρτζίνια Γουλφ (Εκδόσεις: Ελληνικά Γράμματα)


Ο Ορλάντο ξεκινά την ζωή του ως ένα αγόρι που ζει στην χλιδή το οποίο γράφει τραγωδίες και εισπράττει χλευασμό ενώ πασχίζει να ολοκληρώσει και ένα ποίημα το οποίο δεν μπορεί να τελειώσει ποτέ. Ερωτεύεται και προδίδεται από την Ρωσίδα Πριγκίπισσα Σάσα και στην πορεία χρίζεται Δούκας ενώ μετά την περιπέτεια μιας βραδιάς με τη χορεύτρια Ροζίνα Πεπίτα κοιμάται για μια βδομάδα και ξυπνάει σαν γυναίκα. Ακολουθεί μία ομάδα τσιγγάνων και έπειτα επιστρέφει στο Λονδίνο ως Λαίδη Ορλάντο όπου και παντρεύεται φέρνοντας στον κόσμο ένα γιο.
Κείμενο “γεμάτο” και “χορταστικό”. Έντονες και καθαρές εικόνες και ένα δυνατό παιχνίδι με τις λέξεις. Η Γουλφ καταφέρνει να σε έχει σε εγρήγορση ώστε να καταλαβαίνεις τους συμβολισμούς, να λύνεις τα αινίγματα των προτάσεων της και να μένεις πιστός στην ιστορία που σου αφηγείται. Μία πλευρά του βιβλίου ο ουσιαστικός φεμινισμός και μία άλλη η συνύπαρξη θηλυκού και αρσενικού, το ταξίδι στο χρόνο όπου τίποτα δεν πεθαίνει παρά μόνο αλλάζει, η δίψα για απόκτηση εμπειριών, για αυτογνωσία, για δημιουργία, η κατάκτηση της στιγμής και εν τέλει η επιστροφή εκεί απ’ όπου ξεκίνησαν όλα. Σημάδι ολοκλήρωσης ενός κύκλου ζωής από τον οποίο δεν έλειψε τίποτα. Δεν είναι τυχαίο που η ολοκλήρωση του ποιήματος «Η Βελανιδιά» καθώς και η δημοσίευση του συμβαίνει μόλις η Ορλάντο γίνει μητέρα.
Σημαντικό στοιχείο που καθορίζει το βιβλίο είναι πως παρωδεί τη διαδικασία συγγραφής μίας βιογραφίας.

Απόσπασμα:
«Γενικά η διαδικασία του υπολογισμού της διάρκειας μίας ανθρώπινης ζωής (δε ρισκάρουμε να αναφερθούμε στη ζωή των ζώων) είναι πέρα από την ικανότητα μας, γιατί μόλις δηλώσουμε πως διαρκεί πολύ, μας υπενθυμίζεται πως είναι συντομότερη από την πτώση ενός πετάλου μίας τριανταφυλλιάς στο χώμα.»

-------------------------

ΤΟ ΑΛΙΚΟ ΓΡΑΜΜΑ- Ναθάνιελ Χοθορν (Εκδόσεις: Μεταίχμιο)

Σε μία κοινότητα Πουριτανών της Νέας Αγγλίας του 17ου αιώνα η Έστερ Παν διαπομπεύεται δημοσίως για μοιχεία. Έντονη σκιαγράφηση μίας εποχής τιμωριών, περιθωριοποίησης και επιβολής αυστηρών ελέγχων και περιορισμών ακόμη και στις πιο ιδιωτικές πτυχές της ζωής των ανθρώπων. Κάτι με το οποίο θα μπορούσε να αστειευτεί κανείς παρατηρώντας ότι στην εποχή μας
τον λόγο του δήμιου / τιμωρού/ δικαστή στα θέματα της ιδιωτικότητας ανάλαβαν πλέον τα κανάλια. Κεντρικό θέμα του βιβλίου η δυνατότητα ή μη διατήρησης της αξιοπρέπειας ενός ανθρώπου ανεξαρτήτως του τρόπου με τον οποίο η κοινωνία τον αντιμετωπίζει.

Απόσπασμα:
«Με δύο λόγια ήταν η εξέδρα της διαπόμπευσης και πάνω της υψωνόταν ο “κλοιός”, εκείνο το όργανο σωφρονισμού που περιόριζε το κεφάλι μέσα σε ένα σφικτό σιδερένιο στεφάνι και το κρατούσε ψηλά, εκτεθειμένο σε δημόσια θέα. Το κατασκεύασμα αυτό, από ξύλο και σίδερο, ήταν η ενσάρκωση της ιδέας του απόλυτου εξευτελισμού. Δεν υπάρχει, κατά τη γνώμη μου, άλλη ύβρις ενάντια στην κοινή μας φύση –όποια κι αν είναι τα εγκλήματα του ανθρώπου- δεν υπάρχει πιο κατάφωρη ύβρις από το να απαγορευτεί στον ένοχο να κρύψει το πρόσωπο του από ντροπή. Και στην ουσία αυτό έκανε η συγκεκριμένη τιμωρία.»

-------------------------

Ο ΓΗΤΕΥΤΗΣ- Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ (Εκδόσεις Νεφέλη)
Αποτελεί κατά την προσωπική μου άποψη τον προθάλαμο για την μετέπειτα “Λολίτα” την οποία όλοι σας γνωρίζετε, (προηγήθηκε αυτής κατά δεκατέσσερα χρόνια), τόσο με τη θεματολογία, (μεσόκοπος κύριος ερωτεύεται κοριτσάκι-την πατήσαμε), όσο και με τον τρόπο με τον οποίο είναι γραμμένο το κείμενο, (η γνωστή οξυδέρκεια του Ναμπόκοφ). Μία νουβέλα-απάντηση για το που μπορεί να σε οδηγήσει η απαγορευμένη ερωτική εμμονή με έντονο το στοιχείο τόσο της ειρωνείας όσο και της Θείας Δίκης.

Απόσπασμα:
«Τι είναι λοιπόν; Αρρώστια; Εγκληματικότητα; Και αυτό συμβιβάζεται άραγε με τη συνείδηση και την ντροπή, την αηδία και τον φόβο, τον αυτοέλεγχο και την ευαισθησία; Διότι μου είναι αδιανόητο να προκαλέσω πόνο ή να προξενήσω μια αλησμόνητη αντιπάθεια. Ανοησίες. Δεν είμαι εκμαυλιστής. Οι περιορισμοί που έθεσα στην επιθυμία μου, τα προσωπεία που επινόησα γι’ αυτήν, όταν στην πραγματική μου ζωή μηχανεύομαι μια απολύτως αθέατη μέθοδο για να ικανοποιήσω το πάθος μου, έχουν μία εξ ουρανού σοφιστεία. Είμαι πορτοφολάς, όχι διαρρήκτης.»

-------------------------

ΤΟ ΣΤΡΙΨΙΜΟ ΤΗΣ ΒΙΔΑΣ- Henry James (Εκδόσεις: Άγρα)


Μία παιδαγωγός φτάνει σε ένα παλιό πύργο στην εξοχή για να αναλάβει δύο ορφανά αδέλφια εκεί όπου οι μορφές κάποιων παλιών υπηρετών που πλέον είναι νεκροί παρουσιάζονται ως φαντάσματα τα οποία καταδιώκουν τα παιδιά με σκοπό να τα αφανίσουν(;) διαφθείρουν(;) . Ο James γνωστός για την υπαινικτικότητα και το δισυπόστατο ύφος που τον διακρίνει ως συγγραφέα περιστρέφεται γύρω από ένα μυστικό, μία αλήθεια της οποίας ο αναγνώστης περιμένει την αποκάλυψη αλλά τα ερωτηματικά που του δημιουργούνται γίνονται ολοένα και περισσότερα. Τα σκοτεινά μονοπάτια μέσα στα οποία κινείται θα απαιτήσουν να χρησιμοποιείς την φαντασία σου πολύ περισσότερο απ’ όσο συνήθιζες έως τώρα. Τα φαντάσματα είναι ορατά και από τους υπόλοιπους ή υπάρχουν μόνο στη φαντασία της παιδαγωγού; Πρόκειται για υπαρκτή κατάσταση ή για παιχνίδια του μυαλού της; Ποιο το πραγματικό νόημα που κρύβεται πίσω από την αλλόκοτη συμπεριφορά των παιδιών; Είναι και τα ίδια γνώστες αυτής της τρομαχτικής πραγματικότητας και αν ναι, τι έχει προηγηθεί;

Απόσπασμα:
«Η οπτασία είχε φτάσει στα μέσα της σκάλας, στο κοντινότερο σημείο προς το παράθυρο, κι εκεί, μόλις με είδε, σταμάτησε και στύλωσε τα πάνω μου τα μάτια του, ακριβώς όπως τα είχε στυλώσει από τον πύργο και από τον κήπο. Με γνώρισε όπως τον γνώρισα κι εγώ, κι έτσι, μες το ψυχρό, αδύνατο μισόφωτο, στην ανταύγεια της ψηλής τζαμαρίας και του λούστρου της δρύινης σκάλας, αντικριστήκαμε με αμοιβαία ένταση. Σ’ αυτή την περίσταση, ήταν μια ζωντανή, σιχαμερή επικίνδυνη παρουσία.»
-------------------------

ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΦΑΝΑΤΙΣΜΟΥ- Άμος Οζ (Εκδόσεις:Καστανιώτη)

Δεν πρόκειται για λογοτεχνικό κείμενο αλλά για τρεις ομιλίες του Άμος Οζ σε πανεπιστήμιο της Γερμανίας σχετικά με την αντίδραση που πρέπει να αποκτήσουμε απέναντι σε απόψεις που προωθούν την «κουλτούρα του θανάτου». Η θεματολογία πάντα επίκαιρη και η ρητορική δεινότητα του Οζ αδιαμφισβήτητη. Εξάλλου ποιος θα μπορούσε να γίνει πιο πειστικός από ένα Ισραηλινό συγγραφέα με προσωπικές εμπειρίες, τοποθετήσεις και αναφορές βασισμένες πάνω στα αδιέξοδα της ισραηλινο-παλαιστινιακής σύγκρουσης. Επιφυλάσσομαι για μία εκτενέστερη μελλοντική παρουσίαση στηριγμένη πάνω στο συγκεκριμένο βιβλίο και στο άκρως επικίνδυνο φαινόμενο του φανατισμού.

Απόσπασμα:
Δεν έχω δει ποτέ στη ζωή μου ένα φανατικό με αίσθηση του χιούμορ, ούτε έχω δει ποτέ ένα άτομο με αίσθηση του χιούμορ να γίνεται φανατικό, εκτός κι αν έχει χάσει αυτή την αίσθηση του χιούμορ….
Αν μπορούσα ποτέ να συρρικνώσω την αίσθηση του χιούμορ σε κάψουλες και να πείσω ολόκληρους λαούς να καταπιούν τα χάπια του χιούμορ μου, και έτσι να κάνω τους πάντες απρόσβλητους στο φανατισμό, θα μπορούσα κάποτε να θέσω υποψηφιότητα για το Νόμπελ της Ιατρικής και όχι της Λογοτεχνίας.

--------------------------

ΓΥΡΙΣΤΕ ΤΟΝ ΓΑΛΑΞΙΑ ΜΕ ΩΤΟΣΤΟΠ- Ντάγκλας Άνταμς (Εκδόσεις: Φανταστικός κόσμος)

Μέχρι τώρα άκουγα «βιβλίο επιστημονικής φαντασίας» και έβγαζα σπυριά. (Όχι πια.) Το σπίτι του Άρθρουρ πρόκειται να κατεδαφιστεί για να φτιαχτεί μία παρακαμπτήριος αρτηρία. Ο ίδιος ξαπλώνει μπροστά από τις μπουλντόζες για να διαφυλάξει την περιουσία του.
Αυτό που δεν γνωρίζει είναι πως την ίδια μέρα (Πέμπτη μεσημέρι), ολόκληρη η γη θα κατεδαφιστεί για να φτιαχτεί στη θέση της μία διαγαλαξιακή λεωφόρος ταχείας κυκλοφορίας. (Ειρωνικό;)
Ο φίλος του, ο Φορντ Έσκορντ, γνωστός ωτοστοπαντζής του διαστήματος που ξέμεινε στη γη κάμποσα χρόνια και δεν μπορεί να φύγει με τίποτα τον σώζει τελευταία στιγμή και ο Άρθρουρ καταλήγει ένας γήινος που επέζησε να κάνει ωτοστόπ στο διάστημα. ΑΠΟΛΑΥΣΤΙΚΟ. Είχα να γελάσω τόσο με βιβλίο πολλά χρόνια. Έξυπνο, καυστικό,
Και οι άλλοι πλανήτες δεν τα πάνε καλύτερα από εμάς…, μη νομίζετε…

Απόσπασμα:
Πέρα μακριά στα αχαρτογράφητα τέλματα της πιο μπανάλ περιοχής του Δυτικού Σπειροειδούς βραχίονα του Γαλαξία, βρίσκεται ένας μικρός, ασήμαντος, κίτρινος ήλιος.
Γύρω απ' αυτόν τον ήλιο, σε μια απόσταση περίπου είκοσι δύο εκατομμυρίων μιλίων, γυρίζει ένας εντελώς ασήμαντος, μικρός, γαλαζοπράσινος πλανήτης, που οι κάτοικοί του, μια μορφή ζωής καταγόμενη από πιθήκους, είναι τόσο πρωτόγονοι, που πιστεύουν ακόμη πως τα ψηφιακά ρολόγια είναι μια πανέξυπνη ιδέα. Αυτός ο πλανήτης έχει -ή μάλλον είχε- ένα πρόβλημα, που ήτανε το εξής: οι περισσότεροι από τους ανθρώπους που ζούσαν σ' αυτόν ήτανε συνήθως δυστυχισμένοι. Πολλές λύσεις είχαν προταθεί γι' αυτό το πρόβλημα, αλλά οι περισσότερες ασχολούνταν με τη διακίνηση μικρών πράσινων χαρτιών, πράγμα παράξενο, γιατί βασικά δεν ήταν τα μικρά πράσινα χαρτιά που ήταν δυστυχισμένα.
Κι έτσι το πρόβλημα παρέμενε. Πολλοί άνθρωποι είχανε τα χάλια τους κι οι περισσότεροι ήταν αξιοθρήνητοι, ακόμα κι αυτοί με τα ψηφιακά ρολόγια.
Όλο και πιο πολλοί ήταν της γνώμης πως ήταν ένα μεγάλο λάθος που κατέβηκαν από τα δέντρα. Και μερικοί έλεγαν πως ακόμα και τα δέντρα ήταν μια άσχημη κίνηση και πως δεν έπρεπε καν να έχουν βγει από τους ωκεανούς. Και τότε, μια Πέμπτη, κάπου δυο χιλιάδες χρόνια από τότε που είχαν καρφώσει κάποιον σ' ένα δέντρο επειδή είπε πόσο ωραία θα ήταν αν άρχιζαν να φέρονται καλά ο ένας στον άλλον, έτσι γι' αλλαγή, μια κοπέλα, η οποία καθόταν μόνη της σ' ένα μικρό καφενείο στο Ρίκμανσουώρθ, ξαφνικά κατάλαβε τι ήταν αυτό που δε πήγαινε καλά τόσο καιρό και πως θα μπορούσε ο κόσμος να γίνει ένα ωραίο κι ευτυχισμένο μέρος για όλους. Αυτή τη φορά είχε βρει το σωστό πράγμα που θα λειτουργούσε, χωρίς να χρειάζεται να καρφωθεί κανείς πουθενά.
Δυστυχώς όμως, προτού προλάβει να φτάσει στο τηλέφωνο και να ειδοποιήσει κάποιον, μια τρομερή, ηλίθια καταστροφή συνέβη, και η ιδέα της χάθηκε για πάντα.

-------------------------

ΤΑ ΚΑΜΑΚΙΑ-Βασίλης Βασιλικός (Εκδόσεις Α.Α.Λιβάνη)

Αποσπάσματα ζωής των καμακιών ενός νησιού. Κομμάτια της καθημερινότητας, της ιστορίας και του τόπου τους.
Το Ανάπλι, οι ήρωες, το πολιτικό/κοινωνικό/οικονομικό κλίμα της εποχής, ζωντανεύουν μπροστά στα μάτια σου και ενώ πολλές είναι οι φορές που θα πιάσεις τον εαυτό σου να γελά σπαρταριστά από τον υπόγειο σαρκασμό του Βασιλικού, άλλες τόσες είναι και οι φορές που θα γίνεις μάρτυρας μίας μοναξιάς που αιωρείται πάνω από τις αράδες του.
(Στο βιβλίο θα συναντήσετε επίσης τον καταστατικό χάρτη των καμακιών και θα ενημερωθείτε για το πότε παύουν τις εργασίες τους. «Τα καμάκια χάνονται απ’ την πιάτσα μόνο όταν αναμεταδίδεται ματς απ’ την τηλεόραση ή με την αναμετάδοση των Ολυμπιακών αγώνων κάθε τέσσερα χρόνια.» Ω ναι!)


Απόσπασμα:
«Οι ξένες δεν είναι καθόλου δύσκολες. Φτάνει να τους φερθείς με ευγένεια. Ζητούν τρυφερότητα και λίγο μπαλαμούτι. Της απήγγειλα κάτι στίχους, «κόβω τις φλέβες μου και κοκκινίζουν τα όνειρα», κι η μικρή ανασκίρτησε. Το ψυχεδελικό ντεκόρ του δωματίου μου βοήθησε την επαφή.»

-------------------------

ΠΟΙΟΣ ΣΚΟΤΩΣΕ ΤΗΝ ΕΜΜΑ ΜΠΟΒΑΡΥ; Φιλιπ Ντουμενκ (Εκδόσεις: Ελληνικά Γράμματα)

Ενάμιση αιώνα αργότερα ο συγγραφέας παίρνει τη σκυτάλη από τον Φλωμπέρ, διατηρεί για λίγο ακόμα στη ζωή την Έμμα Μποβαρύ, ίσα για να πει «Δεν αυτοκτόνησα, με δολοφόνησαν» και δημιουργεί ένα αστυνομικό μυθιστόρημα αναζητώντας τον δολοφόνο ανάμεσα στους παλιούς γνώριμους της Υονβίλ του Φλωμπέρ όπου όλοι είναι αθώοι και όλοι είναι ένοχοι. Για όποιον από εσάς ενδιαφέρεται για μία διαφορετική κατάληξη της γνωστής ιστορίας με στοιχεία από αστυνομικό μυθιστόρημα και πινελιές θρίλερ. Ενδιαφέρουσα είναι και η μορφή με την οποία είναι γραμμένο το βιβλίο καθώς ο συγγραφέας μας παραδίδει ένα κείμενο ολίγον θεατρικό, ολίγον διηγηματικό και ολίγον μυθιστορηματικό το οποίο σε καμία περίπτωση δεν κουράζει.

Απόσπασμα:
Τα έβαλε με τον εαυτό του:
«Ναι, αλλά οι υποψίες δεν αρκούν», μονολογούσε, «για να κάνουν έναν άνθρωπο δολοφόνο!»
«Εντάξει, ωστόσο υπάρχουν δύο γυναίκες που πεθαίνουν την κρίσιμη στιγμή και σχεδόν με τον ίδιο τρόπο!»
Ένας μαθητευόμενος αστυνομικός που παραμιλάει και βρίσκεται σε πλήρη σύγχυση! Θα μπορούσες να βάλεις τα γέλια ή, απλώς να ρωτήσεις: θα γίνει ποτέ του καλός αστυνομικός;
Πολλές φορές αμφέβαλλε κι ο ίδιος.

-------------------------

* Και η Asahi που σας έταξα.
(‘γεια μας)

* Όποιος περαστικός το επιθυμεί, ας ρίξει στο τραπέζι καμιά ιδέα για κάποιο βιβλίο που διάβασε. Όπως πάντα, είμαστε ανοιχτοί σε προτάσεις.